Ubiór góralski jest bez wątpienia ikoną kultury Podhala i dziedzictwem osób pochodzących z tej części polski. Kształtował się przez wiele wieków i do dziś ulega nowym trendom. Stanowi wyjątkowy symbol tradycji i tożsamości regionalnej. Współcześni górale chętnie sięgają po niego na święta, festiwale oraz ważne wydarzenia (śluby, chrzty, komunie). Chcesz poznać barwne tradycje góralskich strojów? Apartamenty pod Gubałówką będą świetną bazą do odkrywania tajemnic niesłychanie pięknych ubiorów o bogatej historii i symbolice.

Elementy stroju góralskiego damskiego

Kobiecy strój góralski zachwyca swoim urokiem i intensywnością barw. W damskim stroju góralskim każdy element ma swoją ciekawą historię oraz unikalne znaczenie. Składający się z tradycyjnych materiałów góralskich oraz ozdób, doskonale odzwierciedla lokalną kulturę. Z jakich części składa się kobiecy strój góralski? Przedstawiamy najważniejsze góralskie elementy ubioru dla pań.

Gorset

Góralskie gorsety to bez wątpienia niesłychanie ważne elementy kobiecego stroju. Gorset góralki szyty był kiedyś z różnych tkanin, a dobór materiału zależał od zamożności kobiety. Zazwyczaj panie nosiły modele aksamitne, podszyte lnianym płótnem. W późniejszym czasie został on ozdobiony wielobarwnym haftem, w szczególności koralikowym. Na gorsetach góralek pojawiają się motywy kwiatowe, a zwłaszcza kwiaty szarotek, lilii, chryzantem czy dziewięćsiłu. Góralskie gorsety sięgały do pasa, a ich zadaniem było podkreślenie kształtu figury. Dodajmy, że są one również symbolem dumy. Aktualnie gorset góralki jest sznurowany przy pomocy czerwonej, długiej wstążki, którą zawiązuje się w kokardę na jego dole, natomiast długie końce opadają subtelnie na spódnice.

Spódnica

Kolejnym charakterystycznym elementem stroju góralskiego jest tybetańska spódnica. Szeroka, gęsto marszczona i zdobiona motywami kwiatowymi. Tradycyjne góralskie spódnice szyte z tybetu najczęściej sięgają do kostek. Co ciekawe, materiał ten rozpowszechniła Rozalia Tatarowa. To właśnie dzięki niej, zamiast jednolitych kolorystycznie sukien i góralskich spódnic, w stroju podhalańskim pojawiły się elementy wielobarwne, bogato zdobione, wzorowane na stroju krakowskim. Pod spódnicę góralki zakładają białą halkę, nazywaną fartuchem.

Koszula

Góralskie koszule dla kobiet przez dziesiątki lat szyto z lnianego płótna. Modele kobiece wyróżniają się szerokimi i prostymi rękawami oraz wykładanym kołnierzem pod szyją, haftowanym białymi nićmi. Na mankietach także pojawiają się ciekawe zdobienia, które dodają stroju podhalańskiemu autentyczności

Zapaska

Niezbędną częścią stroju góralek jest także zapaska. Zapaski zakładano na spódnicę, a szyte były z lnianego, zgrzebnego płótna tudzież tańszych materiałów fabrycznych. Góralskie zapaski zakładane na święta były zdobione haftem, krepiną czy koronką. Od końca XIX wieku popularność zyskały modele muślinowe, batystowe czy tiulowe.

Chusta

Wymieniając góralskie elementy ubioru dla pań, nie możemy zapomnieć o dużej, okazałej chuście. Charakterystyczny strój góralski składa się z chusty z frędzlami, nazywanej inaczej "smatką", którą okrywa się ramiona czy głowę. Góralskie chusty pojawiają się w licznych odsłonach. W kolorze białym czy ecru zakładane są na ważne uroczystości, czy do kościoła. Sporym zainteresowaniem góralek cieszą się zwłaszcza modele w żywych, intensywnych barwach, w szczególności czerwone i zielone ze wzorami kwiatowymi.

Korale

Charakterystyczny strój góralski jest też uzupełniony o kobiece, urocze dodatki. Do tych najbardziej rozpoznawalnych należą czerwone korale góralskie. Niezależnie od swojego wieku czy stanu cywilnego, kobiety z Podhala zawsze wzbogacały swoją stylizację o biżuterię. Najczęściej góralki zakładają kilka sznurów korali, a do najcenniejszych należą te wykonane z naturalnego korala. Dodajmy, że góralki noszą także białe korale.

Kierpce

Kierpce to góralskie obuwie, do którego panie zakładają dziergane "pończochy", czyli rodzaj skarpet. Ubierając świąteczny strój, góralki wkładają także buty z wysoką podeszwą w kolorach czerwonych i żółtych. Zimą natomiast sięgają po kapce, a więc buty z wysoką, sukienną cholewą. Modele te posiadają paski z klamrami oraz rozcięcie z tyłu cholewy.

Elementy stroju góralskiego męskiego

Strój góralski zawsze odgrywał niesłychanie ważną rolę w kulturze Podhala. Tradycyjny ubiór świadczył o zamożności właściciela, jego statusie społecznym, a także stanie cywilnym czy wieku. Inaczej ubierali się gospodarze, a inaczej pasterze. Do wykonania tradycyjnego stroju podhalańskiego wykorzystywano głównie wełnę i skórę.

Koszula juhaska

Strój męski górali podhalańskich składa się między innymi z koszuli. Ten element męskiego stroju szyto tradycyjnie z lnu w kolorze białym, aczkolwiek współcześnie góralskie koszule wykonuje się głównie z bawełny. Góralskie koszule wykończone są mankietami, często zapinanymi na piękne, eleganckie spinki. Te góralskie elementy ubioru posiadają także stójkę ozdobioną haftami.

Portki góralskie

Góralskie portki są nieodłączną częścią stroju prawdziwego górala. Standardowo do ich wykonana stosuje się białe sukno, a więc grubą tkaninę wełnianą. Sukno to jest niebywale wytrzymałe, ponadto zapewnia świetną izolację termiczną. Góralskie portki zdobione są charakterystycznymi lampasami biegnącymi wzdłuż nogawek. Unikalnego wyglądu nadają im także kolorowe parzenice umiejscowione w okolicach zapięć oraz haftowane zdobienia stroju na wysokości bioder.

Cucha

Tradycyjny strój męski górali podhalańskich obejmuje również tak zwaną cuchę. Jest to unikalny element stroju, który łączy w sobie walory funkcjonalne z estetycznymi. Cuchy to nic innego jak rodzaj okrycia wierzchniego wykonanego z grubej wełny w kolorze białym albo brązowym. Kiedyś to właśnie barwa cuchy mówiła nam o statusie społecznym noszącego. Czarna była atrybutem zamożnych gazdów oraz baców.

Serdak

Znane nam, tradycyjne góralskie serdaki były wykonane aż z 3 kawałów niebarwionej owczej skóry, a swoją długością sięgały do pasa. W XIX wieku popularność zyskały góralskie serdaki szyte z wyprawianej na brązowo skóry. Cechowało je bogate zdobnictwo, a zwłaszcza kwiatowe aplikacje z czerwonego safianu oraz pomponiki z włóczki. W latach 30. XX wieku, zamiast obszyć barankowych, zaczęto stosować czarny karakuł.

Kapelusze góralskie

W góralskim stroju mężczyzn nie może też zabraknąć kapelusza, czyli kłabuka. Góralskie kapelusze są z pewnością charakterystycznym elementem męskiego stroju. Bogato zdobiony kapelusz wyróżnia stożkowany kształt oraz opadające rondo. Pojawiają się na nim liczne elementy dekoracyjne takie jak: misternie plecione sznurki, eleganckie skórzane rzemyki, majestatyczne pióra czy urokliwe muszelki. Trzeba podkreślić, że muszelki są nie tylko pięknym dodatkiem, ale także stanowią symbol odwagi i doświadczenia. Warto dodać, że tradycyjny strój podhalański obejmuje także inne rodzaje kapeluszy. Góralskie kapelusze można nosić o każdej porze roku. Zimą, starsi górale sięgają po tak zwane góralskie barankule. Barankula to nic innego jak zimowe nakrycie głowy, a dokładnie ciepła czapka ze skóry barana.

Góralskie kierpce i ciupaga

Wymieniając elementy stroju ludowego, musimy wymienić także góralskie kierpce. To góralskie obuwie jest ważną częścią stroju. Góralskie kierpce możemy podzielić na te: sznurowane, kołkowane, zeliowane czy ćwiekowane. Zimą, panowie sięgają po góralskie oficerki, a więc skórzane kozaki, ocieplane w środku. Częścią wyposażenia każdego, prawdziwego mieszkańca Podhala są góralskie ciupagi. To ważny element męskiego stroju. Ciupaga służyła kiedyś do obrony, dziś natomiast przydaje się podczas tańca. Góralskie ciupagi często nosili przewodnicy tatrzańscy, którym służyła do podpierania, czy ścinania gałęzi. Była też istotnym narzędziem wykorzystywanym przez juhasów i baców na tatrzańskich halach.

Uzupełnieniem stylizacji ludowej są też góralskie spinki oraz opaski. Ozdobne, wąskie pasy bacowskie przeznaczone były przede wszystkim dla pasterzy, natomiast pas juhaski górale nosili głównie na specjalne okazje. Ponadto, górale prowadzący wypas owiec, często mają ze sobą także góralskie torby pasterskie.

Techniki zdobienia i materiały

Strój górali wykonany jest z wyjątkową starannością oraz dbałością o najmniejsze detale z takich materiałów jak wełna, skóra, tybet oraz filc. Doskonale odzwierciedla kulturę Podhala. Uroku i elegancji dodają mu haftowane elementy:

• parzenice,

• motywy roślinne (róże, lilie, osty),

• geometryczne (rozeta, gwiazdy, romby).

Parzenice symbolizują miłość, przywiązanie do tradycji i nierozerwalne więzi rodzinne. Typowe stroje góralskie mogą być też zdobione wizerunkami zwierząt (np. orły symbolizujące siłę i potęgę).

Parzenice oraz inne wzory nawiązują do bogatego lokalnego folkloru, oraz przekazywanych z pokolenia na pokolenie tradycji Podhala. Strój ludowy górali podhalańskich tworzony jest z użyciem różnych technik haftów podhalańskich. Najczęściej do stworzenia odzieży stosuje się haft angielski, czyli metodę haftu dziurkowanego. Misterne detale nadające strojom niepowtarzalnego charakteru powstają także poprzez użycie haftu koralikowego i cekinów. Haft koralikowy wykonywano srebrnymi, złotymi albo różnobarwnymi, czasem jaskrawymi, koralikami i cekinami.

Historia i symbolika stroju góralskiego

Strój Podhalański jest góralskim symbolem Podhala. Często możemy go podziwiać między innymi na festiwalach folklorystycznych. Historia stroju góralskiego jest naprawdę bogata, a sięga wiele wieków wstecz. Poszczególne elementy tradycyjnego stroju podhalańskiego zmieniały się z biegiem lat, aczkolwiek zawsze były silnie związane z kulturą oraz tradycją górali. Typowe stroje góralskie wywodzą się z tradycji pasterskich oraz rolniczych.

Ich góralskie hafty, kolory czy dodatki w żadnym razie nie są przypadkowe! Kolor czerwony pojawiający się w strojach pań symbolizuje odwagę i miłość, natomiast celem białych elementów portek miała być ochrona przed złymi siłami. Pióro umieszczone na kapeluszu podkreślają natomiast status danej osoby.

Co ciekawe, strój górali dziś wciąż ewoluuje pod wpływem zmieniającej się mody. Jest nieustannie żywy. Po stroje góralskie na co dzień sięgają między innymi przewodnicy tatrzańscy. Podhalański ubiór jest nie tylko przepiękny, ale przede wszystkim stanowi symbol przynależności do kultury oraz historii tej części kraju. Górale noszą go z godnością i dumą. Pełni w ich życiu szczególną rolę, będąc świadectwem dziedzictwa i tożsamości.

Strój góralski we współczesności

Typowe stroje góralskie wcale nie odeszły w zapomnienie! Wręcz przeciwnie, są stałą częścią życia górali. Tradycyjny, strój świąteczny zakładany jest na wszelkie ważne wydarzenia, takie jak święta, festiwale, wesela, chrzty, komunie. W zwykłe dni górale chętnie sięgają po różne elementy stroju ludowego. Panowie zakładają np. białe koszule zdobione parzenicami, natomiast panie wybierają niezwykle kobiece i subtelne spódnice w kwiaty. Góralskie elementy ubioru doskonale nawiązują do tradycji, a przy tym prezentują się efektownie, modnie i nowocześnie. Góralski styl stanowi inspirację dla współczesnych projektantów do tworzenia pięknej i niebanalnej odzieży.

Odzież góralska- gdzie ją można zakupić i jak o nią dbać?

Tradycyjny strój męski czy damski można zakupić między innymi w stacjonarnym, czy internetowym sklepie z ubiorami regionalnymi. Aby góralskie elementy ubioru zachowały swój dobry wygląd na długi czas, musimy pamiętać o odpowiedniej pielęgnacji stroju. Strój podhalański wykonany z naturalnych materiałów wymaga delikatnego prania i suszenia. Nie należy więc korzystać z silnych detergentów, które mogłyby zniszczyć piękne detale i zdobienia

Podsumowanie – poznaj tradycję z Apartamentami pod Gubałówką

Strój górali jest bez wątpienia żywą tradycją Podhala. Tradycyjny strój męski czy damski to nie tylko estetyka, ale również wyraz szacunku dla lokalnych tradycji i tożsamości kulturowej. Poszczególne elementy stroju mają swoje własne, szczególne i wyjątkowe znaczenie oraz symbolikę. Chcesz odkryć kulturę mieszkańców Podhala? Już dziś zarezerwuj pobyt w Apart4You.